JUDOCLUB OLYMPIA ZONHOVEN

reishiki - etiquette in het kodokan judo


Het is algemeen geweten dat er binnen de Japanse cultuur strikte etiquette- en gedragsregels bestaan. Ook in de Japanse krijgskunsten, en dus in het Kodokan Judo, is dit ook duidelijk terug te vinden en wordt dit reishiki genoemd. Meer nog, deze waarden en normen zijn een integraal onderdeel van het Kodokan Judo, en iedere judoka hoort ernaar te streven om deze traditionele, elegante omgangsvormen te bewaren. Een goed getrainde en gedisciplineerde judoka past ten allen tijden correct reishiki toe. Het is van cruciaal belang dat we reishiki bewaren; zonder dit zou het Kodokan Judo nooit de betekenis hebben die Jigoro Kano sensei had voorzien. Als je een goede kennis en praktijk van de correcte etiquette vertoont, zul je snel ondervinden dat leraars, coachen en gevorderde studenten veel sneller bereid zijn om tijd in jou te investeren en je te helpen met je verdere ontwikkeling in het Kodokan Judo. Meer nog, een judoka die het reishiki handhaaft, ontwikkelt zichzelf als persoon (respect, discipline en zelf-controle) en zal uitstijgen boven alle anderen!

Vanaf het moment dat je de dojo binnen stapt, wordt er van je verwacht om altijd de correcte vormen van reishiki te vertonen en deze grondig te begrijpen. Jammer genoeg hebben vele Westerse budo scholen hun voeling met reishiki verloren. Er zijn verschillende oorzaken voor dit probleem: gebrek aan kennis over het onderwerp en correct onderricht door de sensei, anderen vinden dat het helemaal niet relevant is voor het beoefenen van het Judo, gebrek aan interesse door de studenten, ... Deze gedachten zijn echter volkomen verkeerd! Het belang van reishiki moet duidelijk zijn voor zowel de beginnende judoka als de hogere dangraden en mag nooit achterwege gelaten worden. Voor Westerlingen kunnen deze gebruiken zeer vreemd overkomen, en sommigen vinden het misschien zelfs - tot onze spijt en hun verlies - enorm belachelijk.

Er bestaan enorm veel gedragsregels in de Japanse cultuur en budo, en het is onmogelijk om deze allemaal in één keer te leren en te begrijpen. Dit vergt jaren. Laat deze tekst echter dienen als een beginpunt; als een gids voor je verdere studie in het Kodokan Judo.

Toetreden tot een budo school

Een fundamentele fout wordt al gauw gemaakt wanneer een persoon besluit om een Japanse krijgskunst (zoals Jujutsu, Kodokan Judo, ...) te gaan beoefenen. Met de Westerse cultuur in het achterhoofd wordt vaak door een nieuwe student het volgende gedacht wanneer hij/zij zich aanmeldt bij een budo school: "Hey, ik ben hier om de lessen te komen volgen. Hoeveel kost het? Wanneer begin ik? En wanneer krijg ik een zwarte gordel?". Nu, een dergelijke attitude kan werken in scholen die nogal commercieel aangelegd zijn, of niet echt legitiem. De waarheid is echter dat je veel gaat betalen, maar niets in ruil terug gaat krijgen.

Het eerste wat je als nieuwe student moet begrijpen, is dat je enorm veel nederigheid aan de dag moet leggen. In een traditionele Judo dojo stap je niet naar de sensei met de eis dat je wilt onderwezen worden, maar moet je begrijpen dat het eerst en vooral de beslissing van de sensei is om jou als student te aanvaarden. Dat maakt het eerste contact met een leraar niet altijd even gemakkelijk, zeker niet als de sensei een traditionele achtergrond en voorkeur heeft. Denk eraan, budo is er niet om jou te dienen. Jij bent er om budo te dienen. Dus de sensei is er niet om jou te onderwijzen, maar jij bent er om onderwezen te worden door de sensei. Al lijkt dit hetzelfde, toch zit hier een subtiel verschil in: namelijk nederigheid. Vergeet dus niet dat het de school is van de sensei, en hij/zij bepaalt de regels. Het is dus zijn/haar volste recht om een potentiële student te weigeren, voor eender welke reden ook. De sensei is ook niet verplicht om nieuwe studenten aan te nemen, indien hij/zij dit niet wenst.

Het ultieme doel van een Judo dojo is het bewaren van de continuïteit van het Kodokan Judo door de jaren heen. Wanneer je als student aanvaardt wordt in de school, wees dan zeer vereerd! De sensei geeft jou namelijk de kans om te helpen deze Japanse krijgskunst te bewaren! Je betaalt nu vooral met moeite en toewijding, maar je haalt er wel door de jaren heen twee tot drie keer meer uit dan dat je geïnvesteerd hebt.

Denk er aan dat je als student altijd en overal (ook op wedstrijden) een vertegenwoordiger bent van jouw dojo. De sensei zal verantwoordelijk beschouwd worden voor jouw eventueel onbeleefd en/of oneervol gedrag, en dat is absoluut onaanvaardbaar! Een correcte toepassing van reishiki zal de sensei dergelijke grote schande besparen, en dus ook jezelf.

De dojo

Voor een beginneling zal een dojo niet meer zijn dan het Japanse woord voor "school", "club" of "trainingszaal". Een Judo dojo is echter zoveel meer. Zoals al vermeld is het doel van een Judo dojo de voortzetting van het Kodokan Judo. Als student wordt er van je verwacht dan je je ten alle tijden volledig inzet, en de lessen naar mate van het mogelijke volgt. Het vertonen van reishiki moet altijd op een hoog niveau gebeuren. De dojo moet altijd een serieuze plaats voor de studie van het Kodokan Judo blijven. Wanneer je de dojo binnen komt, is dat dus met een zuivere geest en gedraag je je continu op een beleefde en gedisci-plineerde manier. Dit wil zeggen dat je je respect zal uiten voor de dojo door de stilte te bewaren en een correct gedrag aan te nemen.

Een dojo heeft ook een specifieke indeling, die effectief hun doel en betekenis hebben. De vier zijden van een dojo zijn echter van groot belang in reishiki, en zijn vastgelegd volgens de regels.

Dojo indeling.

De kamiza is de belangrijkste en meest eervolle plaats in een dojo, gelegen aan de shomen (voorste muur). De shomen is altijd de zijde het verst gelegen ten opzichte van de ingang van de dojo. Het is gebruikelijk dat er een afbeelding van Jigoro Kano sensei gebruikt wordt om de kamiza aan te duiden, eventueel in combinatie met een perkamenten rol (shinzen) met een Japanse spreuk of afbeelding. Elke judoka moet ten alle tijden vermijden om met zijn rug naar de kamiza te staan of te zitten in het kamiza gebied. Alleen voor de dojoleider en judoka hoger dan hachidan (8e Dan) is het toegestaan om zijn/haar rug naar de kamiza te draaien en in dit gebied plaats te nemen.

De joseki is de tweede belangrijkste plaats in een dojo, gelegen aan de rechter-kant van de kamiza. Indien de sensei een graad onder kudan (9e Dan) bezit, neemt hij/zij plaats in het joseki gebied. Alleen de personen met dezelfde graad mogen hier plaatsnemen. Of de sensei mag naar keuze één of twee lagere dangraden kiezen die plaats nemen aan zijn/haar linkerzijde. Bij een correct reishiki nemen de lagere dangraden altijd plaats aan de linkerkant van de sensei.

Het derde gebied van belang is de shimoseki, gelegen aan de linkerkant van de kamiza. In dit gebied nemen de lagere dangraden plaats, gerangschikt volgens hun graad. Dit kan eventueel in twee rijen gebeuren. De hoogste dangraad staat vooraan en het dichtst bij de kamiza. Indien er verschillende yudansha (dangraad houders) zijn met dezelfde dangraad, dan staat de persoon met de hoogste anciënniteit (m.a.w. de persoon die het langst de desbetreffende graad bezit) vooraan. Indien er nog mogelijkheid voor verwarring bestaat, dan bepaalt de leeftijd de rangorde bij de gelijke dangraden.

Als laatste volgt de shimoza in de rangschikking. Alle mudansha (kyugraad houders) nemen hier plaats, gerangschikt volgens hun graad. De hoogste graad staat rechts van de kamiza. Indien een hoog aantal van mudansha, worden er twee of meerdere rijen gevormd.

Het beheer van de dojo valt onder de verantwoordelijkheid van de sensei. Als student wordt er verwacht dat je de sensei helpt bij het proper houden van de tatami en de ruimte, aangezien de leraar het al druk genoeg heeft met het leiden van de school. Ook kan er ruimte voorzien zijn om schoenen, slippers en/of sportzak te plaatsen. Let er op dat deze netjes neergeplaatst worden!

Openen & sluiten van de les

Alvorens de dojo betreden of verlaten wordt, wordt er altijd een ritsu-rei (staande groet) uitgevoerd in de richting van de kamiza. Hetzelfde gebeurt alvorens de tatami betreden of verlaten wordt. Opgelet! Gedurende de lessen wordt er altijd toestemming gevraagd aan de sensei alvorens de dojo of tatami te verlaten.

Na het groeten van de kamiza bij het binnen komen van de dojo en het betreden van de tatami, neemt de student plaats in zijn aangewezen gebied (shimoseki of shimoza). Op het teken van de sensei gaan de studenten over tot de seiza houding (traditionele Japanse zithouding). De senior judoka in het shimoseki gedeelte (indien aanwezig; indien niet wordt de taak overgenomen door de hoogst gerangschikte judoka uit het shimoza gebied) zal dan het voorbereidende commando "kamiza ni" (alternatief kan er ook "shomen ni" of "shinzen ni" gebruikt worden) geven. Op dit commando zullen de studenten uit het joseki en shimoseki gedeelte hun lichaam en aangezicht naar de kamiza draaien: het joseki gedeelte maakt een halve draai naar rechts, het shimoseki gedeelte een halve draai naar links. Na een pauze van 8 tot 10 seconden zal de senior student het commando "rei" geven, met als gevolg dat iedere judoka op de tatami gelijktijdig een correcte za-rei (zittende groet) naar de kamiza zal uitvoeren. Dit dient om het respect aan te tonen voor de kamiza en het Kodokan Judo.

Het volgende commando volgt weer na een 8 tot 10 seconden. De senior judoka geeft deze keer het voorbereidende commando "sensei ni". Op dit commando draaien de judoka uit de shimoseki hun lichaam en aangezicht terug naar de joseki, en de judoka uit de joseki hun lichaam en aangezicht terug naar de shimoseki. Het is ook mogelijk dat de dojoleider plaats heeft genomen in het kamiza gedeelte; in dat geval blijven de judoka uit de shimoseki en joseki gericht naar de kamiza. De senior student zal na een pauze van enkele seconden het commando "rei" geven, waarna iedere judoka een correcte za-rei uitvoert naar de sensei, en de sensei naar de studenten. Dit dient om het respect aan te tonen voor de sensei.

Het beëindigen van de les gebeurt op dezelfde manier, maar in omgekeerde volgorde. Eerst sensei-ni-rei, gevolgd door een kamiza-ni-rei (oftewel shomen-ni-rei).

Let op! Het is zeer ongepast voor de studenten om terug recht te staan vóór de sensei. Blijf zitten totdat alle yudansha recht staan, en sta dan pas op een kalme manier terug op.

Buigen

Niets is zo belangrijk in reishiki dan het het correct uitvoeren van een buiging. Westerlingen beschouwen het buigen vaak verkeerdelijk als een gebaar van onderwerping. Niets is echter minder waar. In de Japanse cultuur heeft het buigen en de intentie ervan een veel diepere betekenis. In het Kodokan Judo is het een gebaar van wederzijds respect voor elkaar, in plaats van de slaafse onderwerping van een persoon tot de andere.

Er wordt vaak de vraag gesteld of een felle, competitieve geest wel in perfecte harmonie kan leven met wederzijds respect & vriendschap. Het is echter net reishiki wat dit mogelijk maakt. Door middel van reishiki kan er met volle overgave getraind worden, zonder dat men bang hoeft te zijn om vrienden te verliezen of zichzelf te verlagen. Reishiki kan alle negatieve aspecten verbannen uit je persoon, en een correcte & welgemeende buiging met de juiste intentie is hiervoor de eerste grote stap!

We onderscheiden enkele van de belangrijkste momenten in het Kodokan Judo wanneer er een buigende groet gemaakt wordt:

Het is belangrijk om te beseffen dat het groeten, zowel staand als zittend, niet zomaar een fysiek iets is. Het is vooral mentaal van groot belang! Wanneer de student de dojo betreedt en de kamiza groet, maakt hij op dat moment zijn/haar gedachten leeg. Alle negatieve en irrelevante onderwerpen moeten uit zijn/haar geest verdwijnen; de student bereidt zich mentaal voor om Kodokan Judo te leren. Bij het verlaten van de dojo en/of tatami, dient het groeten als afscheid en als moment voor jezelf om even stil te staan bij wat je die dag hebt geleerd.

Hetzelfde gebeurt bij het openen en sluiten van de les. Op dit moment hoort te student mentaal klaar te zijn om onderwezen te worden. Het groeten duidt op dit moment het respect voor de kamiza en de sensei aan, en de bereidwilligheid van de student.

Wanneer je een medestudent groet bij het starten van een oefening, dan vraag je hem/haar eigenlijk op een zeer respectvolle manier of hij/zij jou het plezier wilt gunnen om samen te trainen. Hou de volgende gedachten in acht wanneer je een medestudent groet: "Ik heb veel respect voor je. Ik kom met een zuivere geest en niet met de intentie om je pijn te doen. In het geval dat jij of ik toch gekwetst geraken, laat er dan geen slechte gevoelens tussen ons bestaan."

Het is dus duidelijk hoe belangrijk het buigen is in het Kodokan Judo, en welke betekenis het eigenlijk heeft. Let er dus goed op dat je buigingen uitvoert op de manier zoals deze je is aangeleerd: op een kalme, gedisciplineerde en oprechte wijze.

Zithoudingen

Correct seiza door Kisshoaru Ueshiba sensei.Ook de zithouding is van belang in het reishiki. Gedurende het verblijf in de dojo, wordt ten alle tijden de seiza houding (knielende zithouding) aangenomen, tenzij de sensei het toelaat om de anza houding (de zogenaamde "kleermakerzit") aan te nemen. Geen enkele andere houding is toegestaan! Indien je onzeker bent over hoe een correcte seiza uitgevoerd wordt, vraag dit dan aan je sensei of senior studenten. Zij leggen je dit met plezier uit!

Er wordt dus niet met de benen languit gestrekt gezet, en/of met de rug tegen de muur te leunen. Ook is het niet toegestaan om languit te liggen op de tatami, tenzij het relevant is met de grondtechnieken in het Kodokan Judo. Beiden zijn zeer onbeleefd en een uiting van weinig respect voor de dojo en de geest van het Judo!

Het is ook ten strengste verboden voor elke judoka onder shodan (1e Dan) om te zitten in het kamiza gebied.

De sensei

In correct Japans heeft het woord "sensei" de betekenis "instructeur" of "geëerde leraar". Vandaar dat deze term ook gebruikt wordt in het Kodokan Judo. Veel sensei steken enorm veel tijd en moeite om de gemeenschap de mogelijkheid te bieden om budo aan te leren. Het is dus niet meer dan logisch dat de studenten de sensei ten alle tijden met veel respect behandelen, en hem daardoor bedanken voor zijn/haar toewijding. De leraar wordt dus in de dojo altijd gesproken met "sensei" of "meneer/mevrouw". Het is mogelijk dat de student een persoonlijke band heeft met de sensei buiten de dojo (familie, goede vriend, collega, ...). Gelieve echter gedurende de les en binnen de dojo hem/haar altijd als "sensei" te addresseren, om zo aan de jongere studenten duidelijk te maken dat er altijd een formele attitude gerespecteerd moet worden. Het is dus zeer ongepast dat de sensei in de dojo aangesproken wordt met zijn/haar voornaam.

Indien er meerdere yudansha aanwezig zijn op de tatami, wordt alleen de hoofdinstructeur aangesproken met "sensei". Je toont je respect aan de andere dangraad houders door hun aan te spreken met "mevrouw" of "meneer", gevolgd door eventueel hun naam. Wanneer er andere hoog geplaatste instructeurs aanwezig zijn (gastleraars, ...), kan je het onderscheid maken door je leraar aan te spreken door middel van zijn/haar achternaam in combinatie met "sensei", bijvoorbeeld als "Goris sensei".

Indien de sensei in gesprek is met een andere persoon, en je dringend met hem/haar wenst te spreken, wandel je tot op ongeveer 1,5 meter van de sensei. Je wacht daar in stilte tot de leraar je aandacht schenkt. Je voert ritsu-rei uit naar de sensei en begint je gesprek. Wanneer het gesprek beëindigd is, voer je weer ritsu-rei uit, neem een stap achteruit en wandel terug weg.

Nog interessant om te weten is dat tradioneel in Japan een judoka pas "sensei" genoemd mag worden vanaf godan (5e Dan). Aangezien het kleine aantal godan judoka in het Westen, is het toegestaan om de instructeur vanaf shodan (1e Dan) aan te spreken als "sensei. Een judoka onder de graad van 1e Dan mag echter nooit zo genoemd worden!

Gedrag tegenover medestudenten

Het is niet alleen belangrijk om een beleefde houding aan te nemen tegenover je sensei, maar ook tegen je medestudenten, ongeacht hun rangschikking. Zonder hun zou de student namelijk geen Judo kunnen oefenen.

Wanneer de sensei een randori of uchi-komi aankondigt, is volgens de etiquette het beste dat een lagere gordeldrager de hogere benadert en vraagt of het mogelijk is om samen te oefenen.

Ook het gedrag van hogere graadhouders tegenover de lagere en meestal jongeren judoka moet correct blijven. Niets geeft een jonge judoka een betere boost dan een meelevende en ondersteunende senior judoka. Een nieuwe judoka moet verschillende obstakels en angsten overwinnen gedurende zijn ontwikkeling. Wanneer een oudere judoka hen kan overtuigen dat ze er alles aan zullen om ervoor te zorgen dat hen niets zal overkomen, zal de nieuwe student veel sneller bereid zijn om nieuwe zaken te proberen en dus zo sneller te leren. Vecht tegen het verlangen om als oudere, hoger geschikte judoka je "superioriteit" te bewijzen tegenover lagere gordeldragers. Door dit te vermijden, bereik je al exact een goed resultaat, simpelweg door een goed rolmodel te wezen voor de jongeren!

Vanaf dat een judoka de rokudan (6e Dan) graad bereikt, mag hij/zij de rood-witte band dragen. Indien ze dit wensen, mogen ze echter de zwarte gordel blijven dragen. Als je zo bevoorrecht bent dat je ooit met een dergelijke judoka mag trainen, let dan op dat je hem/haar nooit door middel van een worp op de tatami gooit, in een niet-te-ontsnappen houdgreep neemt, of een klem of wurging laat ondergaan! De etiquette vereist dat dit niet gebeurt, uit respect voor hun graad! Het is niet een kwestie van "wie is beter?". Op dit niveau is het niet langer relevant wie beter is dan de andere. Sommigen trekken deze beleefdheid zelfs door naar lagere dangraden met een oudere leeftijd. Het is perfect mogelijk dat een jonge, ambitieuse ikkyu (1e Kyu) of nikyu (2e Kyu) judoka opmerkelijk soepeler en competitief beter is dan een yudansha (eventueel een instructeur) van de meer middelbare leeftijd die al jaren niet meer fatsoenlijk gekampt heeft of last heeft van ouderdoms- of gezondheidsproblemen. Indien de rokudan judoka actief aan randori wil doen zonder dat de tegenstander dit in acht hoort te nemen, zal de rokudan zijn/haar zwarte gordel dragen en aangeven dat er niet naar deze etiquetteregel omgekeken moet worden.

Bijvoorbeeld: een Japanse Olympisch Judo kampioen keert terug naar zijn dojo met een medaille in zijn bezit. Indien hij oefent met een rokudan (of hoger) sensei, zal je merken dat de Olympische kampioen er precies nooit in blijkt te slagen om de sensei volledig te werpen of in houdgreep te nemen, ook al heeft de sensei een gevorderde leeftijd en niet langer een optimale conditie. Dit lijkt vreemd, aangezien de Olympiër dit zonder probleem hoort te kunnen. Het is echter een kwestie van enorm respect!

Hou reishiki op een hoog niveau in je dojo, en vermijd het verlangen om je sensei (of yudansha van middelbare leeftijd) te overwinnen. Denk eraan, veel sensei van sandan graad of hoger die hun leraarstatuut hebben gehaald, hebben al ettelijke jaren achter de rug waarin ze enorm veel middelen, tijd en moeite hebben gestoken om de dojo te leiden en hun huidig niveau te behalen. Het is logisch om aan te nemen dat hun competitieve capaciteiten daardoor op de achtergrond zijn geraakt. Zonder hun zou er voor jou ook geen Kodokan Judo meer bestaan, dus betuig ook op deze manier je respect.

Indien je je in het algemeen tegenover iedere judoka, ongeacht zijn/haar graad of leeftijd, respectvol en beleefd gedraagt, ben je op de goede weg.

Hygiëne

Ook je eigen persoonlijke hygiëne is niet alleen om gezondheidsredenen zinvol, het is ook vorm van groot respect tegenover anderen. Een gezonde geest hoort ook thuis in een gezond lichaam. Neem dus zeker de volgende punten in acht:

Bezoekers

Eventuele bezoekers in de dojo moeten beseffen dat ze een gast zijn, en dienen zich hier ten alle tijden ook naar te gedragen. Het kan erg storend zijn voor de sensei en zijn/haar studenten indien bezoekers aan de zijlijn tegen elkaar babbelen. Gelieve dus gedurende de les de stilte te bewaren. Vooral gedurende het openen en sluiten van de les, wanneer de kamiza en sensei worden gegroet, is absolute stilte vereist. Er wordt aan de bezoekers gevraagd om het belang van dit moment te respecteren.

Indien je als ouder aan de zijlijn van de dojo toegelaten wordt, is het ten strengste verboden om je kind instructies toe te roepen. Het is ook verboden om de tatami te betreden om je kind te helpen. Veel sensei zullen je vragen om de dojo te verlaten. Wanneer je kind of jezelf als student in de dojo aanwezig is, is het aan de sensei om de instructies te geven en niet aan jou. Vergeet namelijk niet: zijn/haar dojo, dus zijn/haar regels!

Bron: Geschreven door Tim Geelen.